არქივის ფილმი მხოლოდ წარსულს არ ინახავს
არქივის ფილმი მხოლოდ წარსულს არ ინახავს
არქივში შემონახული ფილმი ხშირად ისტორიის დასრულებულ ვერსიად გვევლინება: თარიღი, ადგილი, სახეები, ოფიციალური ხმა. მაგრამ კადრში ყოველთვის უფრო მეტი რჩება, ვიდრე გადაღების ჩანაფიქრი. საუბრის პაუზა, უცნაური გამოთქმა, რიტუალის დროს სხეულის მოძრაობა, სოფლის მოედანზე შემთხვევით შემოსული ბავშვი - ეს დეტალები იმ კულტურულ მეხსიერებას ინახავს, რომელსაც ოფიციალური აღწერა ხშირად ვერ ამჩნევს.
ამიტომ ჩემთვის საინტერესოა 2026 წლის 27-31 ოქტომბერს დაგეგმილი თბილისის არქივის ფილმების მეხუთე საერთაშორისო ფესტივალის თემა: „მეხსიერების აღდგენა: არქივები ტექნოლოგიის ეპოქაში“. ღონისძიება საქართველოს ეროვნული არქივის კინოდარბაზში გაიმართება. მონაწილეობის განაცხადების მიღების ბოლო ვადაა 1 სექტემბერი.
კადრს მიღმა დარჩენილი ხმა ფოლკლორისტისთვის საარქივო ფილმი მხოლოდ ვიზუალური დოკუმენტი არ არის. ის ზეპირი ისტორიის განსაკუთრებული ჩანაწერია, ოღონდ ისეთი, სადაც სიტყვას გარემო ახლავს. ერთი და იგივე რიტუალი სხვადასხვა სოფელში შეიძლება განსხვავებული სახელით, სხვა მელოდიით ან შეცვლილი ჟესტით იყოს ჩაწერილი. ამ განსხვავებების წაშლა მარტივი კატალოგიზაციით კულტურული მეხსიერების გაღარიბებას ნიშნავს.
ჩემი ინტერპრეტაციაა, რომ ტექნოლოგია აქ მხოლოდ აღდგენის ინსტრუმენტი არ უნდა იყოს. ციფრული დამუშავება სასარგებლოა მაშინ, როცა ის დაზიანებულ ხმას ან გამოსახულებას გვიახლოვებს, მაგრამ არ ფარავს ჩანაწერის ხარვეზებს. ზოგჯერ სწორედ დაბინდული კადრი, გაუგებარი სიტყვა ან ფილმის კიდეზე დარჩენილი ადამიანი გვაიძულებს ვიკითხოთ, ვის ხედავდა კამერა და ვის ვერ ხედავდა.
ფესტივალი როგორც ხელახალი მოსმენა ეროვნული არქივის ფესტივალის გვერდზე მითითებული პროგრამა ჩემთვის მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ კინოს თვალსაზრისით. ასეთი ფესტივალი არქივს საცავიდან საჯარო საუბარში აბრუნებს. იქ შეიძლება ერთმანეთს შეხვდეს ოფიციალური ქრონიკა, ოჯახის მონაყოლი და ადგილობრივი დიალექტის ერთი, თითქმის შეუმჩნეველი ფრაზა.
არქივის გაცოცხლება წარსულის გასუფთავებას არ ნიშნავს. უფრო ზუსტად, ეს არის მისი მრავალხმიანობის დაბრუნება.