विद्यालयमा सौर्य ऊर्जाबाट पानी पुनःप्रयोग
विद्यालयको फोहोर पानीबाट सिकाइ र सिँचाइ
नमोबुद्ध नगरपालिकाको श्री जनक माध्यमिक विद्यालयमा नेपालकै पहिलो सौर्य ऊर्जाबाट चल्ने फोहोर पानी प्रशोधन र पुनःप्रयोग प्रणाली सञ्चालनमा आएको खबर पढेँ। यो प्रणाली जुन २०२६ को अन्त्यतिर जडान गरिएको रहेछ, र जुलाई २१ मा प्रकाशित विवरणअनुसार प्रशोधित पानी विद्यालयका सिकाइ बगैँचा तथा खाद्यबालीका प्लटमा सिँचाइका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
प्रविधिभन्दा ठूलो कुरा, प्रयोगको ठाउँ यसको राम्रो पक्ष मलाई के लाग्यो भने, पानी व्यवस्थापनलाई कक्षाकोठाको पाठसँग जोडिएको छ। विद्यार्थीले पानी कहाँबाट आउँछ, प्रयोगपछि कहाँ जान्छ, फोहोर पानी किन सीधै खेतबारी वा खोल्सामा छोड्नु हुँदैन, र सफा पानी कसरी जोगाउन सकिन्छ भन्ने कुरा किताबमा मात्र होइन, आफ्नै विद्यालयमा देख्न पाउनेछन्। सौर्य ऊर्जामा चल्ने भएकाले नियमित विद्युत् आपूर्ति कमजोर भएका ठाउँमा पनि यस्तो अभ्यास उपयोगी हुन सक्छ।
स्वास्थ्य, बगैँचा र समुदाय प्रशोधित पानीले सार्वजनिक स्वास्थ्य जोगाउन र ताजा पानीको माग घटाउन मद्दत गर्ने उद्देश्य राखेको छ। विद्यालयको instructional food plots, अर्थात् सिकाइका लागि बनाइएका खाद्यबालीका प्लट, अझ अर्थपूर्ण लागे। बगैँचामा उब्जेको साग वा तरकारी कक्षाको वातावरण विज्ञान, पोषण र स्थानीय खेतीसँग जोडेर पढाउन सकिन्छ। पछि अभिभावक र समुदायले पनि घर, टोल वा साना संस्थामा पानी पुनःप्रयोगबारे छलफल सुरु गर्न सक्छन्।
हामीले हेर्नुपर्ने अर्को कुरा यस्ता प्रणाली जडान गरेपछि यसको मर्मत, पानीको गुणस्तर जाँच, विद्यार्थीको सुरक्षा र खर्चको दीर्घकालीन व्यवस्थापन कसरी हुन्छ भन्ने पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। प्रविधि राख्नु सुरुवात हो, त्यसलाई स्थानीय जिम्मेवारी र नियमित अभिलेखसँग जोड्न सके मात्र नमुना टिकाउ बन्छ। काठमाडौँका विद्यालयमा पनि छतको पानी संकलन, सानो बगैँचा र पानीको प्रयोगबारे खुला अभिलेखबाट सुरु गर्न सकिएला जस्तो लाग्छ।