परिवारका रेसिपी किन जोगाउने
हाम्रो भान्साका रेसिपीहरू पनि सानो इतिहास हुन्
आमाले पकाउने खानाको स्वाद सम्झँदा हामी प्रायः सामग्री र तरिका मात्र सम्झन्छौँ, तर प्रत्येक रेसिपीको पछाडि एउटा समय, ठाउँ र सम्बन्ध लुकेको हुन्छ। हाम्रो घरमा गुन्द्रुकको झोल कसरी अलि अमिलो बनाउने, चाडपर्वमा सेलरोटीको घोल कति बाक्लो राख्ने, जाडोमा तिलको अचारमा के थप्ने भन्ने कुरा कुनै किताबमा लेखिएको छैन। ती कुरा सुन्दै, हेर्दै र कहिलेकाहीँ बिगार्दै सिकिएका हुन्।
रेसिपीभन्दा बाहिरको कथा गत हप्ता आमासँग बसेर उहाँलाई मन पर्ने दुईवटा परिकारको सामग्री लेख्दै थिएँ। एउटा रेसिपी उहाँले माइतीघरबाट सिक्नुभएको रहेछ, अर्को चाहिँ काठमाडौँ आएपछि छिमेकी दिदीबाट। एउटै नामको अचार पनि घरअनुसार फरक रहेछ, कसैले तिल भुटेर हाल्ने, कसैले भुटेको जिरा। यस्तो फरकलाई गल्ती मान्नुभन्दा त्यस परिवारको यात्रा मान्न सकिन्छ।
लेखेर राख्नु किन जरूरी छ घरमा सबैले स्वाद चिनेको कुरा कहिलेकाहीँ सबैभन्दा सजिलै हराउँछ। पकाउने व्यक्ति बिरामी हुँदा वा अर्को पुस्ता टाढा जाँदा, ‘आमाले जस्तै’ भन्ने वाक्य मात्र बाँकी रहन सक्छ। त्यसैले सामग्रीसँगै केही प्रश्न पनि लेख्न मन लाग्छ: यो परिकार कसबाट सिकियो? कुन मौसममा बढी पकाइन्थ्यो? पहिले के उपलब्ध थिएन? नुन वा खुर्सानीको मात्रा किन बदलियो?
पुस्तकालयमा एउटा सानो अभ्यास हाम्रो पुस्तकालयमा अर्को महिनाको भेटमा छिमेकीहरूलाई आफ्नो परिवारको एउटा रेसिपी ल्याउन अनुरोध गर्ने सोच छ। पकाएर ल्याउनुपर्ने होइन, कापीमा लेखेको, फोनमा रेकर्ड गरेको, वा केवल सुनाएको भए पनि पुग्छ। त्यसबाट एउटा ठूलो पाककला पुस्तक बन्ने अपेक्षा छैन। बरु, टोलका महिलाहरू, ज्येष्ठ सदस्यहरू र नयाँ पुस्ताबीच कुराकानी सुरु होस् भन्ने हो। कहिलेकाहीँ इतिहास अभिलेखालयमा होइन, भान्साको दराजमा राखिएको पुरानो कापीमा भेटिन्छ। तपाईंको घरमा हराउन नहुने रेसिपी कुन हो?